‘କାଳି ଦମନ’ ନାଟକର ରଚୟିତା ଆସାମର ବୈଷ୍ଣବ ଗୁରୁ ଶଙ୍କରଦେବ ( ୧୪୪୯ – ୧୫୬୮) ଓ ଏହାର ପ୍ରଥମ ପ୍ରକାଶକାଳ ୧୪୯୦ । ସେହିପରି ଓଡ଼ିଶାର ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ‘ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ’ ର ଲେଖକ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର (୧୮୮୮-୧୯୫୩) ‘କାଳୀୟ ଦଳନ’ ନାଟକର ରଚୟିତା। ନାଟ୍ୟକାରଙ୍କ ନାଟକ ଗୁଡ଼ିକ ପୌରାଣିକ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଉପରେ ଆଧାରିତ। କାଳି ଦମନ ନାଟକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏକ ହଜାର ଫଣାଯୁକ୍ତ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ କାଳି ସର୍ପକୁ ଦମନ କରିଛନ୍ତି। ମାତ୍ର କାଳୀୟ ଦଳନ ନାଟକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସାତ ଫଣାଯୁକ୍ତ କାଳି ସର୍ପ ନାଗକୁ ଦଳନ କରିଛନ୍ତି । ଉଭୟ ନାଟ୍ୟକୃତିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରେମ ଓ ଭକ୍ତି ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇ ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ଭକ୍ତିଭାବର ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର କରାଯାଇଛି।

ପତ୍ରପତ୍ରିକା ଲେଖକୀୟ ଭାବ ପ୍ରକାଶର ପ୍ରକୃଷ୍ଟ ମାଧ୍ୟମ। ଆଲୋଚ୍ୟ ‘ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ପତ୍ରପତ୍ରିକା ଓ ଏଷଣା’ ପ୍ରବନ୍ଧର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଓଡ଼ିଆ ପତ୍ରପତ୍ରିକାର ଜନ୍ମକାଳ ଓ ତା’ର ବିକାଶ ସଂପର୍କରେ ସ୍ୱଳ୍ପ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି। ଏଥି ସହିତ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରକାଳରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିବା ଓଡ଼ିଆ ପତ୍ରପତ୍ରିକା ଗୁଡ଼ିକର ବହୁବିଧ ରୂପ ଓ ବୈଚିତ୍ର୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଅଶି ଦଶକ ବେଳକୁ ‘ଓଡ଼ିଆ ଗବେଷଣା ପରିଷଦ’ର ମୁଖପତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମଲାଭ କରିଥିବା ‘ଏଷଣା’ ପତ୍ରିକା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରକାଳରେ ଓଡ଼ିଆ ପତ୍ରପତ୍ରିକା କେବଳ ସାହିତ୍ୟ ଭିତ୍ତିକ ଲେଖା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନ ରହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର, ବିଜ୍ଞାନ, ଶିଳ୍ପ, ଖେଳ ଖବର, ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବନା ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ସୂଚନା ଓ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର ଏସବୁ କିଭଳି ଭାବରେ ପତ୍ରପତ୍ରିକାରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି ତାହା ଆଲୋଚିତ ହୋଇଛି। ଏଷଣା ପତ୍ରିକାର ଜନ୍ମଜାତକ, ଏଥିରେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିବା ଲେଖାର ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ସାହିତ୍ୟର ଅନାଲୋଚିତ ଦିଗକୁ ଏଷଣା କିପରି ଆଲୋଚନାର ମାର୍ଗ ଦେଖାଇଥିଲା ତାହା ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।