ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ଲୋକବିଦ୍ୟା : ଏକ ଅନୁଶୀଳନ

ଡ. ସଂଘମିତ୍ରା ମହାପାତ୍ର^୧, ଡ. ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମହାପାତ୍ର^୨

---

ଅଧ୍ୟାପିକା, ଓଡ଼ିଆଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ ବିଭାଗ,
ଶ୍ରୀ ଜୟଦେବ ଶିକ୍ଷା ଓ ବୈଷୟିକ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ, ଭୁବନେଶ୍ୱର^୧
ଓଡ଼ିଆ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ପୁରୀ^୨

Article ID: BM2024/05-A001

Article Received : 14.07.2024 | Accepted : 25.10.2024 | Published : 25.11.2024

---

ପ୍ରକାଶନ ବିବରଣୀ

ଦ୍ୱିତୀୟ ବର୍ଷ, ପଞ୍ଚମ ସଂଖ୍ୟା | ସେପ୍ଟେମ୍ବର – ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୪
Volume No. 02 | Issue No. 05 | Sep – Oct 2024

---

ସାରାଂଶ

‘ଲୋକବିଦ୍ୟା’ ହେଉଛି ମାନବ ଜୀବନର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗ। ମହାଭାରତ ଅଧ୍ୟୟନ, ଆଲୋଚନା, ଗବେଷଣା ଏବଂ ସମୀକ୍ଷାକାଳରେ ପାଠକ ଓ ସମୀକ୍ଷକ ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଆପଣାକୁ ତଥା ଆପଣାର ପରିବେଶକୁ, ସାମାଜିକ ରୀତିନୀତିକୁ ଖୋଜିପାଏ। ମାନବ ଜୀବନର ଚିତ୍ର, ସକଳ କ୍ରିୟାକର୍ମ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସମାଜର ଆଦର୍ଶର ପ୍ରତୀକ ରୂପେ ମହାଭାରତର ସ୍ଥାନ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର। ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାର ମୁକସାକ୍ଷୀ ହେଉଛି ମହାଭାରତ। ଲୋକମାନଙ୍କର ଆଚରଣକୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଆଚାର ବିଚାରକୁ ଲୋକାଚାର ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ପାରିବାରିକ ତଥା ସାମାଜିକ ଜୀବନ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଓ ସରସ ସୁନ୍ଦର ହୋଇଥାଏ। ଏହା ମଣିଷର ବିଶ୍ୱାସବୋଧ ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଲୋକାଚାରରୁ ସାଂସ୍କୃତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଜଣାପଡ଼େ। ଏହି ପରମ୍ପରା ପୌରାଣିକ ବିଶ୍ୱାସ, ଲୌକିକି ବିଧି ଓ ସାମାଜିକତାର ଆଧାରରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ। ସଂସ୍କାର ଜନିତ ସକଳ ପ୍ରକାର କ୍ରିୟାନୁଷ୍ଠାନ ମାନବ ସମାଜର ମଙ୍ଗଳ ସାଧନ କରେ, ଏହା ମହାଭାରତ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରମାଣିତ। ପ୍ରଥା-ପରମ୍ପରାର କଷଟିରେ ଲୋକାଚାର ମାର୍ଜିତ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ହୋଇଥାଏ। ମଣିଷକୁ ସୁଶୃଙ୍ଖଳିତ, ସୁମାର୍ଜିତ ଓ ସୁନୀତିସଂପନ୍ନ ତଥା ସୁସଂଯତ କରିବା ଲାଗି ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାରର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ମହାଭାରତ ଏକାଧାରରେ ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ନୈତିକ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ସଫଳ କାଳଜୟୀ ସୃଷ୍ଟି। ଏଥିରେ ସମାଜର ସକଳପ୍ରକାର ପ୍ରୟୋଜନୀୟ ବିଷୟର ସମାହାର ରହିଛି। ଉକ୍ତ ଗବେଷଣା ପତ୍ରରେ ଏହିସବୁ ଦିଗରେ ବିଶେଷ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।

ମୂଳଶବ୍ଦ :

ଲୋକବିଦ୍ୟା, ଲୋକାଚାର, ଲୋକ ସାହିତ୍ୟ, ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମବିଧି, ବିବାହ, ମୃତକ୍ରିୟା, ସାରଳା, ମହାଭାରତ

ସହାୟକ ଗ୍ରନ୍ଥସୂଚୀ :

୧) ଦାଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟନାରାୟଣ। ୧୯୯୦। ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ରାଜନୈତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ। ବ୍ରହ୍ମପୁର: ଗୁରୁ ଗୌରବ ଗ୍ରନ୍ଥ ସେବା।
୨) ଦେବୀ, ସରଳା। ୧୯୫୨। ସାରଳା ମହାଭାରତୀୟ ନାରୀଚିତ୍ର। ଭୁବନେଶ୍ୱର: ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ।
୩) ନାୟକ, ରାଘବାନନ୍ଦ। ୧୯୯୫। ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା। କଟକ: ଓଡ଼ିଶା ବୁକ୍ ଷ୍ଟୋର।
୪) ନାୟକ, ହରିକୃଷ୍ଣ। ୨୦୧୨। ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ସାମାଜିକ ଆଦର୍ଶ। ପ୍ରଥମ ପ୍ରକାଶ, ଭୁବନେଶ୍ୱର: ସତ୍ୟମ ପବ୍ଲିକେଶନସ୍।
୫) ମହାନ୍ତି, ବଂଶୀଧର। ୧୯୭୩। ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଇତିହାସ (ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ)। କଟକ:ଫ୍ରେଣ୍ଡସ୍ ପବ୍ଲିଶର୍ସ।
୬) ରଥ, ଦୀନବନ୍ଧୁ। ୧୯୭୪। ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ସାମାଜିକ ଜୀବନ। ପ୍ରଥମ ପ୍ରକାଶ, କଟକ : ଗ୍ରନ୍ଥମନ୍ଦିର।
୭) ଶାରଳା ସ୍ମାରକ। ୧୯୮୦। ସାରଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଧର୍ମ । କଟକ : ଫ୍ରେଣ୍ଡର୍ସ ପବ୍ଲିଶର୍ସ।
୮) ମହାନ୍ତି, ଆର୍ତ୍ତବଲ୍ଲଭ(ସଂ)। ୨୦୦୭। ସାରଳା ମହାଭାରତ। କଟକ: ସାରଳା ସାହିତ୍ୟ ସଂସଦ।

Copyright (C) 2024 ଡ. ସଂଘମିତ୍ରା ମହାପାତ୍ର, ଡ. ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମହାପାତ୍ର

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.