ଶସ୍ୟଦେବୀଙ୍କ ଉପାସନାରେ ଉତ୍କଳୀୟ ଓ ବଙ୍ଗୀୟ ସଂସ୍କୃତି: ଏକ ଅଧ୍ୟୟନ

Sasyadebinka Upaasanare Utkaliya o Bangiya Sanskruti: Eka Adhyayana

ଉପତଥ୍ୟ | Metadata

ସଂକ୍ଷିପ୍ତସାର | Abstract

ପ୍ରକୃତି ଉପାସନାର ପରମ୍ପରା ଆର୍ଯ୍ୟସଂସ୍କୃତିର ମେରୁଦଣ୍ଡ। ପ୍ରକୃତିର ଉର୍ଜାକୁ ହୃଦବୋଧ କରି ଏଥିପ୍ରତି ସଂବେଦନଶୀଳ ମନୋବୃତ୍ତି ପୋଷଣ କରି ଏହା ମଧ୍ୟରେ ସେ ଐଶ୍ୱରିକ ସତ୍ତାର ଅବସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁଭବ କରିଥାନ୍ତି। ତେଣୁ ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପାଦାନ ସେମାନଙ୍କର ଆରାଧ୍ୟ ଯାହାସହ ସେମାନେ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ। ସେଥିପାଇଁ ମାଟି, ପାଣି, ପବନ, ବୃକ୍ଷ, ଖାଦ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ସମସ୍ତେ ସେମାନଙ୍କ ଉପାସନାର କେନ୍ଦ୍ର। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ଦେବତାମାନେ ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାଦାନର ପ୍ରତୀକ ରୂପେ ଗ୍ରହଣୀୟ। ସେହି ପ୍ରାକୃତିକ ଉର୍ଜାକୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ ତେଣୁ ବିବିଧ ଦେବଦେବୀଙ୍କର ଆରାଧନା କରିଥାନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା ସ୍ୱୀକାର କରିବା ସହ ଆଗାମୀ ସମୟର ସ୍ୱାଭାବିକ ଗତିଶୀଳତାକୁ କାମ୍ୟ ରଖିଥାନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ବିଶ୍ୱାସବୋଧର ଅନ୍ୟତମ ପରମ୍ପରା ହେଉଛି ଶସ୍ୟଦେବୀଙ୍କର ଆରାଧନା।

ମୂଳଶବ୍ଦ: ଧାନମାଣିକା ପୂଜା, ଇତୁପୂଜା, ସରା, ସେର, ମାଣ, ଧାନ, ଶସ୍ୟ, ପରମ୍ପରା, ଉପାସନା, ପୂଜା, ନାରୀ, ଦେବୀ ଇତ୍ୟାଦି।

English

Indian culture expresses gratitude toward every element that fulfills the necessities of life—whether animate or inanimate, natural or man-made. In a land that embraces such an elevated philosophy, food (grain) is revered as ‘Brahma’ (the Divine). Consequently, to accord due respect to this essential element, various communities perform rituals to worship grain at different times. Examples of such traditions can be found in the ‘Dhana-Manika Puja’ of Odia culture and the ‘Itu Puja’ of Bengali culture; in these observances, the harvested grain is regarded as a manifestation of the Divine Mother (Devi) and is worshipped with great pomp and grandeur. This essay discusses the rituals and beliefs associated with the observance of these two forms of worship, compares the modes and objectives of worship across the two regions, and explores the lofty ideals underlying these practices.

Keywords: Dhanamanika Puja, Itu Puja, sara, sera, mana, paddy, grain, tradition, worship, ritual, women, goddess, etc.

ସହାୟକ ଗ୍ରନ୍ଥସୂଚୀ | Bibliography

୧) ମହାନ୍ତି, ବ୍ରଜନାଥ। ୧୯୭୯। ଓଡ଼ିଶାର ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଓଷାବ୍ରତ ଯାନିଯାତ୍ରା (ସଂ)। ପ୍ରଥମ ପ୍ରକାଶ। କଟକ : ଓଡ଼ିଶା ବୁକ୍ ଷ୍ଟୋର, ବିନୋଦ ବିହାରୀ।
୨) ସାହୁ, ନାରାୟଣ। ୧୯୯୯। ଓଡ଼ିଶାର ପର୍ବପର୍ବାଣୀ। ପ୍ରଥମ ସଂସ୍କରଣ। କଟକ: ମିତା ପ୍ରକାଶନୀ, ବାଲୁ ବଜାର।।
ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନକାରୀ ବ୍ୟକ୍ତି:
ପଞ୍ଚାଳୀ ବାରିକ୍ – ପାନପଦୀ – ଭଦ୍ରକ – ୫୦ବର୍ଷ।
ବାସନ୍ତୀ ବାରିକ୍ – ପାନପଦୀ – ଭଦ୍ରକ – ୬୫ବର୍ଷ।
ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ବେହେରା–ବନ୍ତଳା–କେନ୍ଦୁଝର– ୬୮ବର୍ଷ।
ସବିତା ଦାସ – ଜାନୁଗଞ୍ଜ – ଭଦ୍ରକ –୪୮ବର୍ଷ।
ସ୍ମିତାଞ୍ଜଳୀ ବିଶ୍ୱାଳ– ଜାନୁଗଞ୍ଜ – ଭଦ୍ରକ – ୪୧ବର୍ଷ।
ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ହାଜରା–ରିସଡ଼ା–କୋଲକାତା– ୬୫ବର୍ଷ।
ରସ୍ମିତା ହାଜରା– ରିସଡ଼ – କୋଲକାତା – ୪୦ବର୍ଷ।
ସାବିତ୍ରୀ ହାଜରା–କୋନଗର–କୋଲକାତା–୬୦ବର୍ଷ।
ରେବତୀ ଭଟ୍ଟାଚାର୍ଯ୍ୟ – ଶ୍ରୀରାମପୁର – କୋଲକାତା– ୬୯ ବର୍ଷ।
ସସ୍ମିତା ଦାସ – ଜାନୁଗଞ୍ଜ – ଭଦ୍ରକ – ୨୭ ବର୍ଷ।

Funding Statement	No funding was received for conducting this study.
Conflict of Interest	The Author has no conflicts of interest to declare that they are relevant to the content of this article.
Plagiarism Test	Yes
Does this article screened for similarity?	Yes
Ethical Approval	Not applicable
License	© 2025 by Mamata Rani Barik is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International.
Cite this Article	Barik, Mamata Rani, “Sasyadebinka Upaasanare Utkaliya o Bangiya Sanskruti: Eka Adhyayana”, Bageesha, Vol. No. 03, Issue No. 06, Nov-Dec 2025, Article No: BM2025/06-A001| Page- 08-12| DOI: https://doi.org/10.70541/BAGEESHA/2025030601
QR Code for Yor Article (Click to Download)